ดูคุณภาพโปรตีนอย่างไร? อ่านคะแนนให้เข้าใจง่าย

คะแนนคุณภาพโปรตีนสองแบบ ต่างกันตรงไหน?

PDCAAS และ DIAAS เป็นชื่อวิธีให้คะแนนคุณภาพโปรตีน ทั้งคู่ดูชิ้นส่วนของโปรตีนที่ร่างกายต้องได้รับจากอาหาร หรือ “กรดอะมิโนจำเป็น” ร่วมกับข้อมูลการย่อยได้ แต่ใช้วิธีวัดและคำนวณต่างกัน คล้ายระบบให้คะแนนคนละแบบ

PDCAAS ใช้ค่าการย่อยของโปรตีนทั้งหมดที่ประเมินจากอุจจาระ ส่วน DIAAS แยกดูกรดอะมิโนจำเป็นแต่ละชนิด โดยวัดที่ช่วงปลายลำไส้เล็กก่อนเข้าสู่ลำไส้ใหญ่

ถ้าจะเทียบตัวเลขให้เข้าใจตรงกัน ควรใช้คะแนนจากวิธีเดียวกัน พร้อมตรวจว่าใช้เกณฑ์ความต้องการกรดอะมิโนและข้อมูลตัวอย่างที่สอดคล้องกัน

1. ชื่อระบบคะแนน
2. ตำแหน่งที่ประเมินการย่อย
3. ใช้ค่าการย่อยรวม หรือแยกแต่ละกรดอะมิโน
4. เกณฑ์ความต้องการกรดอะมิโนที่ใช้เปรียบเทียบ
5. ชนิดและรูปแบบของตัวอย่าง

แหล่งอ้างอิง: NCBI Bookshelf · PubMed Central

เริ่มจากกรดอะมิโนที่มีน้อยที่สุดเมื่อเทียบเกณฑ์

ทั้งสองวิธีเริ่มจากดูว่าโปรตีนที่ตรวจมีกรดอะมิโนจำเป็นแต่ละชนิดเท่าไรเมื่อเทียบกับเกณฑ์ความต้องการ แล้วหาว่าชนิดใดมีสัดส่วนต่ำที่สุด

ชนิดที่มีสัดส่วนต่ำที่สุดนี้เรียกว่า “กรดอะมิโนจำกัดตัวแรก” (first-limiting amino acid) และมีส่วนกำหนดคะแนนคุณภาพของโปรตีนที่นำมาตรวจ

คำว่า “จำกัด” ไม่ได้หมายความว่าอาหารไม่มีกรดอะมิโนชนิดนั้น แต่หมายถึงมีสัดส่วนต่ำที่สุดเมื่อเทียบกับเกณฑ์ที่กำหนดไว้

1. ดูปริมาณกรดอะมิโนจำเป็นแต่ละชนิด
2. ดูเกณฑ์ความต้องการที่ใช้เทียบ
3. เทียบสัดส่วนของแต่ละชนิดกับเกณฑ์
4. เลือกค่าต่ำสุด
5. จึงนำข้อมูลการย่อยตามวิธีมาร่วมคำนวณ

อ่านพื้นฐานที่ โปรตีนคืออะไร เพื่อแยกให้ออกว่าปริมาณโปรตีน กรดอะมิโน และการย่อยได้ บอกข้อมูลต่างกันอย่างไร

แหล่งอ้างอิง: PubMed Central · NCBI Bookshelf

PDCAAS: ดูการย่อยโดยรวม และให้คะแนนสูงสุด 100%

PDCAAS คือคะแนนกรดอะมิโนที่ปรับตามการย่อยโปรตีน ชื่อเต็มคือ Protein Digestibility-Corrected Amino Acid Score เริ่มจากกรดอะมิโนจำเป็นที่มีสัดส่วนต่ำที่สุดเมื่อเทียบเกณฑ์ แล้วนำข้อมูลการย่อยมาปรับคะแนน

วิธีนี้ประเมินการย่อยโปรตีนโดยรวมจากอุจจาระ แล้วใช้ค่าการย่อยเดียวกับโปรตีนทั้งหมด ไม่แยกกรดอะมิโนทีละชนิด

หากคำนวณได้เกิน 1.0 หรือ 100% ระบบ PDCAAS จะรายงานเพียง 1.0 หรือ 100% จึงมองไม่เห็นว่าค่าที่เกินระดับนี้แตกต่างกันมากน้อยเท่าไร

1. เริ่มจากกรดอะมิโนจำเป็นที่มีสัดส่วนต่ำที่สุดเมื่อเทียบเกณฑ์
2. ปรับด้วยค่าการย่อยโปรตีนรวม
3. ประเมินจากอุจจาระ
4. ใช้ค่าการย่อยเดียวกับโปรตีนทั้งหมด
5. ตัดคะแนนที่เกิน 100%

แหล่งอ้างอิง: NCBI Bookshelf · PubMed Central

DIAAS: แยกดูการย่อยของกรดอะมิโนแต่ละชนิด

DIAAS คือคะแนนที่ดูกรดอะมิโนจำเป็นส่วนที่ย่อยได้ ชื่อเต็มคือ Digestible Indispensable Amino Acid Score วิธีนี้ใช้ค่าการย่อยของกรดอะมิโนจำเป็นแยกทีละชนิด วัดที่ช่วงปลายลำไส้เล็ก

จากนั้นจึงเทียบปริมาณของกรดอะมิโนแต่ละชนิดกับเกณฑ์ความต้องการของชนิดนั้น แล้วใช้สัดส่วนที่ต่ำที่สุดเป็นคะแนนโปรตีนของตัวอย่างที่ตรวจ

สำหรับโปรตีนเดี่ยว DIAAS ยังแสดงคะแนนที่สูงกว่า 100% ได้ จึงเห็นส่วนที่เกินเกณฑ์อ้างอิงด้วย แต่คะแนนนี้ไม่ได้บอกว่าหนึ่งหน่วยบริโภคให้โปรตีนกี่กรัม

1. ใช้ค่าการย่อยที่ปลายลำไส้เล็ก
2. แยกค่าตามกรดอะมิโนจำเป็นแต่ละชนิด
3. เลือกอัตราส่วนต่ำสุดเป็นคะแนน
4. เก็บคะแนนโปรตีนเดี่ยวที่สูงกว่า 100% ไว้
5. เมื่อเกี่ยวข้อง ต้องพิจารณาไลซีนส่วนที่ยังไม่ถูกเปลี่ยนแปลงทางเคมี (reactive lysine) ด้วย

แหล่งอ้างอิง: PubMed Central · NCBI Bookshelf

คะแนนดี ต้องอ่านคู่กับปริมาณ

คะแนนช่วยอธิบายคุณภาพโปรตีนตามวิธีที่ใช้ ส่วนปริมาณโปรตีนต่อหนึ่งหน่วยบริโภคบอกว่าได้รับกี่กรัม เวลาเลือกจึงควรอ่านทั้งสองส่วนคู่กัน

1. เทียบคะแนนภายในวิธีเดียวกัน
2. ใช้รูปแบบอ้างอิงเดียวกัน
3. ใช้ตัวอย่างและกระบวนการที่สอดคล้องกัน
4. อ่านปริมาณต่อหน่วยแยกจากคะแนน
5. ใช้คะแนนอธิบายคุณภาพโปรตีนตามวิธีนั้น ไม่ตัดสินคุณค่าของอาหารทั้งหมด

อ่านเรื่องแหล่งอาหารต่อที่ โปรตีนพืชกับโปรตีนสัตว์ โดยใช้คะแนนของตัวอย่างที่ตรงกับอาหารหรือวัตถุดิบที่กำลังเปรียบเทียบ

แหล่งอ้างอิง: PubMed Central · PubMed Central · NCBI Bookshelf

เทียบคะแนน แล้วเลือกรูปแบบที่สะดวก

เมื่อเห็นคะแนน ให้เริ่มจากชื่อวิธีว่าเป็น PDCAAS หรือ DIAAS แล้วดูวิธีวัด เกณฑ์ที่ใช้เทียบ กรดอะมิโนที่มีสัดส่วนต่ำที่สุด และรายละเอียดของตัวอย่างที่ตรวจให้ครบ

1. ดูชื่อ PDCAAS หรือ DIAAS เพื่อเลือกเทียบคะแนนระบบเดียวกัน
2. ดูเกณฑ์อายุและความต้องการกรดอะมิโน เพื่อรู้ว่าคะแนนอ้างอิงใคร
3. ดูว่าวัดการย่อยที่จุดใด และใช้ค่ารวมหรือแยกแต่ละกรดอะมิโน
4. ดูรูปแบบอาหารและวิธีผลิต เพื่อให้เทียบตัวอย่างที่ใกล้เคียงกัน
5. ดูปริมาณต่อครั้ง เพื่อรู้ว่าจะได้รับโปรตีนกี่กรัม

หากกำลังดูผลิตภัณฑ์หลายรูปแบบ อ่าน โปรตีนแคปซูลกับโปรตีนผง แล้วแยกข้อมูลต่อหน่วยออกจากคะแนน

ใช้คะแนนที่ระบุวิธีประเมินและตัวอย่างชัดเจน เมื่ออยากเปรียบเทียบเพิ่มเติม ให้ขอรายละเอียดจากผู้ขายโดยตรง

คะแนนช่วยอธิบายคุณภาพโปรตีน ส่วนรูปแบบช่วยเลือกวิธีรับประทานที่สะดวก หากสนใจโปรตีนจากธัญพืชและถั่วเหลืองแบบแคปซูล ดูส่วนประกอบ ผลวิเคราะห์ และแพ็กของ Pro Cap ได้ที่หน้าสินค้า

แหล่งอ้างอิง: NCBI Bookshelf · PubMed Central · PubMed Central

คำถามที่พบบ่อย

PDCAAS 100% กับ DIAAS 100% เหมือนกันไหม?

เท่ากันในตัวเลขแต่ไม่จำเป็นต้องมีความหมายเหมือนกัน เพราะสองวิธีวัดการย่อยต่างกัน และ PDCAAS แสดงคะแนนสูงสุดที่ 100% ขณะที่ DIAAS ของโปรตีนเดี่ยวแสดงค่าที่สูงกว่านี้ได้

คะแนนสูงแปลว่าหนึ่งหน่วยให้โปรตีนมากไหม?

ยังสรุปไม่ได้ค่ะ คะแนนบอกสัดส่วนกรดอะมิโนเมื่อเทียบเกณฑ์และปรับตามการย่อย ส่วนปริมาณโปรตีนหรือกรดอะมิโนต่อหนึ่งหน่วยบริโภคต้องดูแยก จึงควรอ่านว่าหนึ่งหน่วยได้กี่กรัมควบคู่กัน

ใช้ตัวเลขโปรตีนรวมคำนวณสองคะแนนนี้ได้ไหม?

โปรตีนรวมเพียงตัวเลขเดียวยังไม่พอ ต้องรู้ปริมาณกรดอะมิโนจำเป็นแยกแต่ละชนิด เกณฑ์ความต้องการที่ใช้เทียบ และข้อมูลการย่อยที่ตรงกับวิธีนั้นด้วย

แหล่งอ้างอิง

1. NCBI Bookshelf — Protein Quality
2. PubMed Central — Understanding Dietary Protein Quality
3. PubMed Central — Digestible Indispensable Amino Acid Score: Ten Years On