ไขมันเดินทางในเลือดอย่างไร? รู้จักตัวช่วยขนส่งไขมัน

ไขมันเดินทางเหมือนของบนรถส่งสินค้า

ไขมันและสารคล้ายไขมันเรียกรวมว่า “ลิพิด” บางชนิดเดินทางในเลือดด้วยอนุภาคขนส่งที่เรียกว่า “ไลโปโปรตีน” ลองนึกถึงรถส่งสินค้า ลิพิดคือของที่ขน ส่วนโปรตีนเฉพาะที่เรียกว่า “อะโพไลโปโปรตีน” เป็นส่วนหนึ่งของรถ

โปรตีนจากอาหารเริ่มอีกเส้นทางหนึ่ง โดยถูกย่อยเป็นชิ้นส่วนเล็ก ๆ คือกรดอะมิโนและสายสั้น ๆ ที่เรียกว่าเปปไทด์ ส่วนอะโพไลโปโปรตีนเป็นโปรตีนเฉพาะที่เซลล์สร้างขึ้นสำหรับงานของมัน

1. โปรตีนอาหาร: สารอาหารที่ต้องผ่านการย่อย
2. อะโพไลโปโปรตีน: โปรตีนเฉพาะที่เซลล์สร้าง
3. ไลโปโปรตีน: อนุภาคที่รวมลิพิดกับอะโพไลโปโปรตีน
4. ชื่อมีคำว่าโปรตีนเหมือนกัน แต่ต้นทางและหน้าที่ต่างกัน

แหล่งอ้างอิง: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases · MDText.com, Inc. · National Academies Press (US)

มื้อเดียวกัน เริ่มคนละเส้นทาง

หลังมื้ออาหาร โปรตีนถูกย่อยเป็นหน่วยย่อย ส่วนลิพิดมีเส้นทางย่อยและดูดซึมของตนเอง ทั้งสองจึงออกจากจุดเริ่มต้นด้วยกระบวนการต่างกัน

หลังดูดซึม เซลล์ลำไส้จะรวมไขมันบางส่วนกับโปรตีนโครงสร้างชื่อ apoB-48 และส่วนประกอบอื่น เป็นชุดขนส่งที่เรียกว่าไคโลไมครอน (chylomicron) แล้วส่งเข้าสู่ระบบไหลเวียน

1. โปรตีนอาหารผ่านการย่อย
2. ลิพิดผ่านเส้นทางย่อยของลิพิด
3. เซลล์ลำไส้ประกอบอนุภาค
4. อนุภาคที่ประกอบแล้วจึงเข้าสู่การไหลเวียน

ทบทวนการย่อยที่ โปรตีนคืออะไร แล้วค่อยแยกขั้นตอนนั้นออกจากการประกอบอนุภาคไขมัน

แหล่งอ้างอิง: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases · Springer · MDText.com, Inc.

รถแต่ละแบบรับของจากคนละจุด

ไคโลไมครอน (chylomicron) คืออนุภาคที่ประกอบขึ้นในเซลล์ลำไส้ โดยมีโปรตีน apoB-48 เป็นโครงสร้างสำคัญ จึงเกี่ยวข้องกับการขนลิพิดจากอาหารหลังดูดซึม

ตับมีชุดขนส่งไขมันของตัวเอง เรียกว่า VLDL ทำหน้าที่นำไขมันชนิดไตรกลีเซอไรด์จากตับเข้าสู่เลือด โดยมีโปรตีนชื่อ apoB-100 เป็นโครงสร้างหลัก

เมื่อ VLDL ปล่อยไตรกลีเซอไรด์ออกไป อนุภาคจะค่อย ๆ เปลี่ยนไปและอาจกลายเป็น LDL ส่วน HDL เป็นอนุภาคขนส่งอีกกลุ่มหนึ่ง ที่มีส่วนประกอบ แหล่งกำเนิด และเส้นทางต่างกัน

1. Chylomicron ประกอบที่เซลล์ลำไส้
2. VLDL ประกอบที่ตับ
3. LDL เกิดในเส้นทางการเปลี่ยนผ่านของอนุภาค
4. HDL มีองค์ประกอบและเส้นทางอีกแบบ

แหล่งอ้างอิง: Springer · MDText.com, Inc.

ส่วนประกอบของรถมีหน้าที่ต่างกัน

โปรตีนกลุ่ม apoB เปรียบเหมือนโครงรถที่อยู่กับอนุภาคตลอดทาง ส่วนอะโพไลโปโปรตีนบางชนิดสามารถย้ายไปมาระหว่างอนุภาคได้

โปรตีนบางชนิดบนชุดขนส่งไขมันช่วยให้เอนไซม์ทำงาน บางชนิดช่วยจับกับจุดรับบนเซลล์ หรือ receptor เพื่อส่งต่อสิ่งที่ขนมา หน้าที่จึงขึ้นกับชนิดของโปรตีนและขั้นตอนที่ร่างกายกำลังทำ

กรดไขมันอิสระบางส่วนเดินทางในส่วนที่เป็นของเหลวของเลือด โดยจับกับโปรตีนชื่ออัลบูมิน (albumin) ภาพรถขนส่งจึงช่วยอธิบายได้เพียงบางเส้นทางของไขมัน ไม่ใช่ทุกเส้นทาง

1. ไขมันต่างชนิดอาจใช้เส้นทางขนส่งต่างกัน
2. อนุภาคไลโปโปรตีนมีหลายกลุ่ม
3. โปรตีนบนชุดขนส่งไขมัน กับอัลบูมินที่ช่วยพากรดไขมันบางส่วน ทำหน้าที่ต่างกัน
4. คำว่าโปรตีนพาไขมันเป็นเพียงภาพย่อของบางเส้นทาง

ทั้งอะโพไลโปโปรตีนและ albumin เป็นโปรตีนที่ร่างกายสร้าง ส่วนโปรตีนอาหารถูกย่อยก่อนเข้าสู่แหล่งกรดอะมิโนของร่างกาย

แหล่งอ้างอิง: MDText.com, Inc. · Springer · National Academies Press (US) · National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

เมื่อรถถึงเซลล์ งานยังเดินต่อ

เมื่อไลโปโปรตีนบางกลุ่มมาถึงเซลล์ จุดรับบนเซลล์จะช่วยรับไขมันเข้าไป ขั้นตอนนี้เป็นการส่งวัตถุดิบถึงปลายทาง

หลังรับเข้า เซลล์จึงคัดแยก ขนย้าย และเปลี่ยนแปลงไขมันตามงานที่จะใช้ เช่น การสร้างฮอร์โมนหรือเยื่อหุ้มเซลล์ ซึ่งแต่ละงานมีขั้นตอนของตนเอง

อ่านต่อที่ ฮอร์โมนสร้างจากอะไร และ เยื่อหุ้มเซลล์ประกอบด้วยอะไร

1. การประกอบอนุภาคเป็นจุดเริ่มของการเดินทาง
2. โปรตีนอาหารกับโปรตีนที่เซลล์สร้างมีต้นทางต่างกัน
3. ลิพิดยังมีเส้นทางต่อหลังเข้าสู่เซลล์
4. ปลายทางแต่ละแบบใช้กลไกของตน

แหล่งอ้างอิง: MDText.com, Inc. · Springer · National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

เห็นเส้นทาง เข้าใจหน้าที่

ภาพสั้นที่สุดคือ ร่างกายสร้างโปรตีนเฉพาะมาประกอบร่วมกับลิพิดเป็นอนุภาคสำหรับระบบขนส่งในเลือด

โปรตีนอาหารคือวัตถุดิบที่ถูกย่อย ส่วนอนุภาคในเลือดเป็นระบบที่เซลล์ประกอบขึ้น จึงเป็นคนละขั้นของเรื่องเดียวกัน

1. โปรตีนอาหารต่างจากอะโพไลโปโปรตีน
2. ไคโลไมครอน, VLDL, LDL และ HDL เป็นอนุภาคขนส่งคนละกลุ่ม
3. กรดไขมันอิสระอาจเดินทางโดยจับกับโปรตีนอัลบูมิน
4. การสร้างฮอร์โมนหรือเยื่อหุ้มยังต้องผ่านขั้นตอนเฉพาะภายในเซลล์
5. บทความนี้อธิบายการขนส่งไขมันของร่างกาย ส่วนผลจากอาหารหรือผลิตภัณฑ์ต้องดูหลักฐานของสิ่งนั้นประกอบ

เมื่อสนใจผลิตภัณฑ์ของ GENISÉ ดู Avocado Plus และ Pro Cap แยกรายการได้ที่หน้าสินค้า พร้อมเลือกแพ็กตามต้องการ

แหล่งอ้างอิง: MDText.com, Inc. · Springer · National Academies Press (US) · National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

คำถามที่พบบ่อย

ไลโปโปรตีนคือโปรตีนหรือไขมัน?

เป็นอนุภาคขนส่งที่มีทั้งไขมันหรือสารคล้ายไขมัน และโปรตีนเฉพาะที่เซลล์สร้างมาประกอบกัน คล้ายรถส่งสินค้าที่มีทั้งโครงรถและของที่บรรทุก

กินโปรตีนพร้อมไขมันแล้วกลายเป็นไลโปโปรตีนทันทีไหม?

โปรตีนจากอาหารต้องผ่านการย่อยก่อน ส่วนเซลล์ลำไส้จะนำลิพิดบางส่วนมาประกอบกับโปรตีน apoB-48 และส่วนอื่น ๆ เป็นอนุภาคขนส่งชื่อไคโลไมครอน จึงเป็นคนละขั้นตอนกัน

เพิ่มโปรตีนแล้วระบบขนส่งไขมันทำงานดีขึ้นไหม?

ระบบนี้ยังอาศัยชนิดของอนุภาค โปรตีนเฉพาะที่เซลล์สร้าง เอนไซม์ และจุดรับบนเซลล์ การดูเพียงปริมาณโปรตีนในมื้ออาหารจึงยังตอบไม่ได้ว่าระบบขนส่งไขมันจะทำงานดีขึ้นหรือไม่

แหล่งอ้างอิง

1. NIDDK — Your Digestive System & How it Works
2. Endotext — Introduction to Lipids and Lipoproteins
3. Springer / NCBI Bookshelf — Metabolism of Triglyceride-Rich Lipoproteins
4. National Academies Press — Fats and Other Lipids